I tutaj warto się na chwilę zatrzymać. Bo choć buraki same w sobie są wartościowym warzywem, to zakwas nie jest takim zwykłym sokiem. Jest słony, kwaśny, intensywny w smaku i przede wszystkim - niepasteryzowany. A to oznacza, że dla najmłodszych dzieci może być wręcz niewskazany.
Od jakiego wieku stosować zakwas z buraka?
Pediatrzy i dietetycy są tu zgodni: niemowlętom zakwasu nie podajemy. Powodów jest kilka. Po pierwsze - sól. Nerki maluszków nie są gotowe, by sobie z nią radzić, a wprowadzanie słonego smaku od początku kształtuje preferencje, które później trudno zmienić. Po drugie - zakwas to produkt „żywy”, powstający w wyniku fermentacji. Ma w sobie dobre bakterie, ale przez to niesie też ryzyko dla bardzo wrażliwego układu pokarmowego niemowlęcia. No i pozostaje kwestia smaku: kwaśnego, aromatycznego, mocnego. Dla roczniaka jest po prostu zbyt intensywny.
Czy to znaczy, że dzieci w ogóle nie mogą pić zakwasu? Niekoniecznie. U maluchów w okolicy 3 roku życia można spróbować wprowadzić go w małych ilościach. Najlepiej zacząć od jednej łyżeczki. Ważne, by uważnie obserwować reakcję organizmu. Jeśli wszystko jest w porządku, ilość można stopniowo zwiększać. Ale co ważne, nadal jednak traktujemy zakwas jako dodatek, a nie codzienny napój.
Korzyści dla zdrowia dziecka
Zakwas z buraka to nie magiczny eliksir, który załatwi wszystkie problemy zdrowotne. Ale jeśli pojawia się w diecie starszych dzieci w małych ilościach, może przynieść kilka realnych korzyści.
Wsparcie odporności
Fermentowane produkty, takie jak zakwas, dostarczają bakterii kwasu mlekowego. Nie są to „probiotyki” w ścisłym medycznym sensie, ale mogą wspierać mikrobiotę jelitową. A jelita to przecież centrum odporności. Do tego buraki są źródłem witaminy C i antyoksydantów, które pomagają organizmowi radzić sobie z infekcjami. Czy to znaczy, że dziecko pijące zakwas nie złapie już przeziębienia? Oczywiście nie. Ale być może szybciej się z niego wygrzebie.
Energia i koncentracja
Buraki są bogate w żelazo i kwas foliowy, czyli składniki ważne dla układu krwiotwórczego. Dzięki nim organizm lepiej dotlenia tkanki, co przekłada się na lepszą koncentrację i mniejszą męczliwość. Dlatego starsze dzieci, które od czasu do czasu piją zakwas, mogą zyskać trochę więcej energii i łatwiejsze skupienie się.
Zdrowie układu pokarmowego
Kwaśny smak zakwasu pobudza wydzielanie soków trawiennych i może wspierać trawienie, co może być szczególnie cenne u dzieci, które mają tendencję do zaparć. Ale działa to tylko wtedy, gdy podajemy go w rozsądnych ilościach. Zbyt duża porcja na raz może skończyć się bólem brzucha albo wzdęciami. Dlatego zakwas traktujemy jako element różnorodnej diety, a nie remedium na wszystkie problemy jelitowe.
Jak podawać zakwas z buraka dzieciom?
Jeśli myślisz, że dziecko samo chętnie sięgnie po szklankę zakwasu, możesz się rozczarować. To napój o kwaśno-słonym smaku, którego większość dzieci nie polubi od razu. Dlatego kluczem są małe ilości i sprytne podanie.
Ilość i częstotliwość
Nie ma oficjalnych norm, które określają, ile zakwasu i od jakiego wieku można podawać dzieciom. Dlatego trzeba podejść do tego rozsądnie i spojrzeć na sprawę przez pryzmat zawartości soli. WHO zaleca, aby dzieci w wieku 1-3 lat nie przekraczały około 1200 mg sodu dziennie, a starsze - około 1500 mg. Szklanka zakwasu potrafi dostarczyć nawet kilkaset miligramów sodu, więc łatwo przekroczyć ten dzienny limit.
Dlatego bezpieczniej zacząć naprawdę od małych ilości - łyżeczka lub dwie (5–10 ml) raz na kilka dni. Jeśli organizm dobrze reaguje, można dojść do 1-2 łyżek stołowych (15–30 ml) kilka razy w tygodniu. U starszych dzieci w wieku szkolnym, bez przeciwwskazań zdrowotnych, okazjonalnie można podać więcej - np. 50 ml (1/4 szklanki) raz na kilka dni. Ale nie codziennie i nie w dużych ilościach.
Ważne: zakwas to dodatek smakowy, a nie napój do gaszenia pragnienia. Codzienne picie pełnej szklanki mogłoby dostarczać za dużo soli i obciążać żołądek.
Formy podania
Najprościej podać go w małej szklaneczce albo na łyżeczce „do spróbowania”. Ale można też podejść do tego kreatywnie: dodać odrobinę zakwasu do zupy po przestudzeniu, zmieszać z koktajlem warzywno-owocowym (np. burak + jabłko + truskawka) albo wykorzystać buraki, które zostały po kiszeniu, jako bazę do sałatki czy dodatek do kanapki.
Dzięki temu dziecko oswaja się z nowym smakiem przy okazji. Ważne, żeby nie zmuszać do wypicia zakwasu. Jeśli maluch odmawia - trudno. Smaki wprowadzamy powoli i na różne sposoby. Presja tylko pogłębia opór, a chodzi o to, żeby jedzenie i picie kojarzyło się z przyjemnością, a nie z przymusem.
Jak zrobić zakwas z buraka w domu?
Zakwas z buraka brzmi skomplikowanie, ale w rzeczywistości to jeden z prostszych przetworów, jakie możesz przygotować. Wystarczy kilka składników i trochę cierpliwości.
Składniki i proporcje
Podstawowy przepis to: świeże buraki, przegotowana i ostudzona woda oraz sól (najczęściej 1 łyżka na 1 litr wody). Dla smaku można dodać czosnek, liść laurowy czy ziele angielskie. Jeśli jednak przygotowujesz zakwas z myślą o dzieciach, warto postawić na łagodniejszą wersję, z mniejszą ilością czosnku i bez mocnych przypraw. Dzięki temu napój będzie delikatniejszy i łatwiejszy do zaakceptowania przez dzieci.
Proces krok po kroku
Buraki obierz i pokrój w plasterki albo mniejsze kawałki. Włóż je do dużego, czystego słoja lub kamionki. Zalej wodą z solą tak, aby całkowicie przykryła buraki. Dodaj przyprawy i przykryj naczynie gazą, ściereczką albo talerzykiem. Naczynie odstaw w ciepłe miejsce na 5-7 dni. Codziennie zerknij, czy na powierzchni nie zbiera się piana. Jeśli tak, to możesz ją delikatnie zebrać łyżką. Gdy zakwas nabierze intensywnego koloru i charakterystycznego, lekko kwaśnego zapachu, jest gotowy. Przecedź go do czystych butelek lub słoików i przechowuj w lodówce, najlepiej do tygodnia.
Na co uważać?
Przy zakwasie kluczowa jest higiena. Buraki powinny być dobrze umyte, naczynie czyste, a produkt przykryty tak, by nie miał kontaktu z kurzem. Jeśli pojawi się pleśń, dziwny zapach albo śluzowata konsystencja, to niestety taki zakwas trzeba wyrzucić. W przypadku przetworów fermentowanych lepiej zrobić nową porcję, niż ryzykować podanie dziecku zepsutego napoju.
Możliwe przeciwwskazania
Choć zakwas z buraka ma wiele zalet, jak każdy fermentowany napój nie będzie odpowiedni dla wszystkich dzieci. Kluczem jest zdrowy rozsądek i czujne obserwowanie, jak dziecko na niego reaguje.
Kiedy zachować ostrożność?
Jeśli maluch ma częste problemy z brzuszkiem -wzdęcia, biegunki czy bóle -lepiej zachować szczególną ostrożność. Podobnie w czasie infekcji żołądkowo-jelitowej -wtedy priorytetem jest lekkostrawne jedzenie i odpowiednie nawadnianie, a nie eksperymenty z fermentowanymi napojami. Ostrożność jest też ważna, gdy lekarz zalecił dietę niskosodową, np. przy problemach nerkowych czy nadciśnieniu. I wreszcie -jeśli nie jesteś pewna, czy zakwas był przygotowany i przechowywany w higienicznych warunkach, lepiej go nie podawać.
Alergie i nietolerancje
Alergia na buraki zdarza się rzadko, ale w trakcie fermentacji powstają dodatkowe związki, które mogą wywołać nietypowe reakcje. Dlatego jeśli dziecko ma w historii alergie pokarmowe, wprowadzaj zakwas ostrożnie i obserwuj.
Nadmiar - dlaczego nie należy przesadzać
Zakwas nie powinien zastępować wody ani stać się codziennym napojem w dużych ilościach. To dodatek, który ma urozmaicać dietę, a nie jej podstawa. Zbyt częste podawanie może zwiększać spożycie soli i powodować dolegliwości ze strony układu pokarmowego. W tej kwestii naprawdę sprawdza się zasada: mniej znaczy lepiej.
Źródła:
- World Health Organization, Guideline: Sodium Intake for Adults and Children, WHO, Geneva 2012
- EFSA Panel on Contaminants in the Food Chain (CONTAM), Scientific Opinion on Nitrate in Vegetables, EFSA Journal, 2010, 8(7), 1935
- ESPGHAN Committee on Nutrition, Probiotics and Prebiotics in Pediatrics, Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 2014, 58(2), 130–152
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Food Safety for Infants After a Disaster, Atlanta 2023
- Clifford T., Howatson G., West D.J., Stevenson E.J., The Potential Benefits of Red Beetroot Supplementation in Health and Disease, Nutrients, 2015, 7(4), 2801–2822
- Gibson G.R., Hutkins R., Sanders M.E., Prescott S.L. i inni, Expert consensus document: ISAPP consensus statement on the definition and scope of prebiotics, Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 2017, 14(8), 491–502
- Liu R.H., Health-promoting components of fruits and vegetables in the diet, Advances in Nutrition, 2013, 4(3), 384S–392S
- Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ), Sól w żywieniu dzieci i młodzieży. Praktyczne wskazówki, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2019
- Polskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, Szajewska H., Socha P., Horvath A. i inni, Zasady żywienia zdrowych niemowląt, Standardy Medyczne/Pediatria, 2021, 18, 805–822
- Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ), Na anemię buraki?, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2019
[pw-products=1250,1726]
